Współczynnik mocy (PF) i cos φ – ich znaczenie w oświetleniu LED

Czym jest cos φ?
cos φ (cosinus fi) to miara przesunięcia fazowego między napięciem zasilający a prądem pobieranym w obwodach prądu przemiennego.
-
Jeśli napięcie i prąd są „zsynchronizowane”, to cos φ = 1.
-
Jeśli prąd „spóźnia się” lub „wyprzedza” napięcie, cos φ spada poniżej 1.
Co to oznacza?
-
cos φ = 1 → urządzenie pobiera wyłącznie energię czynną (tę, która wykonuje pracę).
-
cos φ < 1 → część prądu nie wykonuje pracy i generuje szkodliwą energię bierną.
Czym jest PF (Power Factor – współczynnik mocy)?
Dla nowoczesnych zasilaczy LED PF < cos φ, ponieważ LED-y mają zasilacze impulsowe i oprócz przesunięcia fazowego występują zniekształcenia prądu (harmoniczne).
Dlatego:
PF uwzględnia obie rzeczy:
-
przesunięcie fazowe (cos φ)
-
zniekształcenie prądu wynikające z wyższych harmonicznych
W praktyce PF jest bardziej realistycznym parametrem jakości poboru energii przez LED niż sam cos φ.
-
PF = 1 (cos φ = 1) – oznacza, że cała energia pobrana z sieci zamieniana jest na użyteczną moc czynną (np. światło w lampie, ciepło, ruch silnika).
-
PF < 1 (np. 0,6–0,9) – oznacza, że część energii jest „marnowana” na tzw. moc bierną, która nie wykonuje pracy, ale obciąża sieć elektryczną.
Przykładowo, nowoczesne źródła światła LED marki Leding charakteryzują się wysokim współczynnikiem mocy:
-
lampa przemysłowa High Bay SPACE– PF 0,93- idealna do hal produkcyjnych i magazynowych
-
lampa High Bay SATURO – PF 0,93 - do obiektów przemysłowych
-
panel LED EXTENSO ULTRA i LEUTENSO – PF > 0,9 - oświetlenie biur i szkół
-
panel PLATO-3 – PF 0,95 -oświetlenie biur i szkół
-
lampa uliczna NERO DUE – PF 0,95- oświetlenie zewnętrzne i drogowe
-
świetlówki LEDLINIO – PF > 0,9 - wiele zastosowań biurowych i przemysłowych opraw T8 i T5
-
Plafon PLAZA – PF 0,91 - oświetlenie klatek schodowych
-
Wszystkie żarówki LED CORN – PF >0,9
Dzięki temu energia elektryczna wykorzystywana jest maksymalnie efektywnie, a instalacja pozostaje stabilna i odporna na przeciążenia.
PF a cos φ – jaka jest różnica?
| Parametr | Co oznacza? | Znaczenie w przypadku zasilania LED |
|---|---|---|
| cos φ | przesunięcie kąta fazowego pomiędzy napięciem zasilającym a pierwszą harmoniczną pobieranego prądu przez odbiornik | wpływa na zużycie energii biernej |
| PF (Power Factor) | wartość niższa od cos φ, ponieważ uwzględnia pozostałe harmoniczne | parametr; mówi, jak „czysto” zasilacz LED pobiera energię z sieci |
Dlaczego wysoki współczynnik cos φ jest korzystny?
Wysoki współczynnik mocy (np. PF ≥ 0,9) oznacza:
✅ Lepsze wykorzystanie energii – mniej mocy biernej, większa efektywność.
✅ Mniejsze straty w przewodach – prąd jest niższy, więc mniej się nagrzewają.
✅ Stabilniejsza praca sieci i urządzeń – mniejsze ryzyko przeciążeń.
✅ Większa trwałość oświetlenia LED – zasilacz pracuje stabilnie, bez skoków napięcia.
✅ Niższe rachunki za energię bierną – w przypadku instalacji komercyjnych i przemysłowych (dotyczny najczęściej przyłączy energetycznych powyżej 16 kW).
Im wyższy cos φ, tym lepiej — LED działa stabilniej, instalacja jest mniej obciążona, a w zastosowaniach przemysłowych zmniejsza koszty.
Przykład praktyczny dla oświetlenia LED:
-
Lampa LED o mocy 100 W i cos φ = 1 pobiera z sieci ok. 100 W mocy czynnej i 0 VAR mocy biernej.
-
Lampa LED o mocy 100 W i cos φ= 0,8 pobiera z sieci ok. 100 W mocy czynnej i 75 VAR mocy biernej.
Oznacza to, że przy tym samym efekcie świetlnym, lampa o wyższym cos φ (w tym przypadku =1) zużyje o 75 VAR mniej energii biernej. Należy dodać że cena energii biernej jest znacznie wyższa od energii czynnej.
W takim przypadku należy skompensować moc bierną, instalując dodatkowe urządzenia kompensacyjne.
Firma Leding.EU sp. z o.o. oprócz prac związanych z instalacjami oświetlenia LED, również wykonuje usługi kompensacji mocy biernej.