Współczynnik PF i cos φ w oświetleniu LED – co oznaczają i jaki mają wpływ?

Współczynnik PF i cos φ w oświetleniu LED – co oznaczają i jaki mają wpływ?

Współczynnik mocy (PF) i cos φ – ich znaczenie w oświetleniu LED


Czym jest cos φ?

cos φ (cosinus fi) to miara przesunięcia fazowego między napięciem zasilający a prądem pobieranym w obwodach prądu przemiennego.

  • Jeśli napięcie i prąd są „zsynchronizowane”, to cos φ = 1.

  • Jeśli prąd „spóźnia się” lub „wyprzedza” napięcie, cos φ spada poniżej 1.

Co to oznacza?

  • cos φ = 1 → urządzenie pobiera wyłącznie energię czynną (tę, która wykonuje pracę).

  • cos φ < 1 → część prądu nie wykonuje pracy i generuje szkodliwą energię bierną.

Czym jest PF (Power Factor – współczynnik mocy)?

Dla nowoczesnych zasilaczy LED PF < cos φ, ponieważ LED-y mają zasilacze impulsowe i oprócz przesunięcia fazowego występują zniekształcenia prądu (harmoniczne).

Dlatego:

PF uwzględnia obie rzeczy:

  1. przesunięcie fazowe (cos φ)

  2. zniekształcenie prądu wynikające z wyższych harmonicznych

W praktyce PF jest bardziej realistycznym parametrem jakości poboru energii przez LED niż sam cos φ.

  • PF = 1 (cos φ = 1) – oznacza, że cała energia pobrana z sieci zamieniana jest na użyteczną moc czynną (np. światło w lampie, ciepło, ruch silnika).

  • PF < 1 (np. 0,6–0,9) – oznacza, że część energii jest „marnowana” na tzw. moc bierną, która nie wykonuje pracy, ale obciąża sieć elektryczną.

Przykładowo, nowoczesne źródła światła LED marki Leding charakteryzują się wysokim współczynnikiem mocy:

    • lampa przemysłowa High Bay SPACE– PF 0,93-  idealna do hal produkcyjnych i magazynowych

      • lampa High Bay SATURO – PF 0,93 - do obiektów przemysłowych

      • panel LED EXTENSO ULTRA i LEUTENSO – PF > 0,9 - oświetlenie biur i szkół

      • panel PLATO-3 – PF 0,95 -oświetlenie biur i szkół

      • lampa uliczna NERO DUE – PF 0,95- oświetlenie zewnętrzne i drogowe

      • świetlówki LEDLINIO – PF > 0,9 -  wiele zastosowań biurowych i przemysłowych opraw T8 i T5

      • Plafon PLAZA – PF 0,91 - oświetlenie klatek schodowych

      • Wszystkie żarówki LED CORN – PF >0,9

      Dzięki temu energia elektryczna wykorzystywana jest maksymalnie efektywnie, a instalacja pozostaje stabilna i odporna na przeciążenia.

      PF a cos φ – jaka jest różnica?

      Parametr Co oznacza? Znaczenie w przypadku zasilania LED
      cos φ przesunięcie kąta fazowego pomiędzy napięciem zasilającym a pierwszą harmoniczną pobieranego prądu przez odbiornik wpływa na zużycie energii biernej
      PF (Power Factor) wartość niższa od cos φ, ponieważ uwzględnia pozostałe harmoniczne  parametr; mówi, jak „czysto” zasilacz LED pobiera energię z sieci

      Dlaczego wysoki współczynnik cos φ jest korzystny?

      Wysoki współczynnik mocy (np. PF ≥ 0,9) oznacza:

      ✅ Lepsze wykorzystanie energii – mniej mocy biernej, większa efektywność.
      ✅ Mniejsze straty w przewodach – prąd jest niższy, więc mniej się nagrzewają.
      ✅ Stabilniejsza praca sieci i urządzeń – mniejsze ryzyko przeciążeń.
      ✅ Większa trwałość oświetlenia LED – zasilacz pracuje stabilnie, bez skoków napięcia.
      ✅ Niższe rachunki za energię bierną – w przypadku instalacji komercyjnych i przemysłowych (dotyczny najczęściej przyłączy energetycznych powyżej 16 kW).

      Im wyższy cos φ, tym lepiej — LED działa stabilniej, instalacja jest mniej obciążona, a w zastosowaniach przemysłowych zmniejsza koszty.

      Przykład praktyczny dla oświetlenia LED:

      • Lampa LED o mocy 100 W i cos φ = 1 pobiera z sieci ok. 100 W mocy czynnej i 0 VAR mocy biernej.

      • Lampa LED o mocy 100  W i cos φ= 0,8  pobiera z sieci ok. 100 W mocy czynnej i 75 VAR mocy biernej. 

      Oznacza to, że przy tym samym efekcie świetlnym, lampa o wyższym cos φ (w tym przypadku =1) zużyje o 75 VAR mniej energii biernej. Należy dodać że cena energii biernej jest znacznie wyższa od energii czynnej.

      W takim przypadku należy skompensować moc bierną, instalując dodatkowe urządzenia kompensacyjne.

      Firma Leding.EU sp. z o.o. oprócz prac związanych z instalacjami oświetlenia LED, również wykonuje usługi kompensacji mocy biernej.